Ondervoeding tijdens en na een ziekenhuisopname.

Ondervoeding kan bij iedereen voorkomen: bij kinderen, jongvolwassenen, volwassenen en ouderen. De oorzaken verschillen per leeftijdsgroep. Zo kunnen kinderen ondervoed raken door ziekte, terwijl (jong)volwassenen soms te weinig voedingsstoffen binnenkrijgen door een verminderde eetlust of onregelmatige maaltijden.

 

Tijdens een ziekenhuisopname loopt vooral patiënten met een chronische ziekte risico op ondervoeding. Ook ouderen en mensen met een handicap kunnen ondervoed raken door verminderde eetlust, vergeetachtigheid of slikproblemen.

 

Hoe vaak komt ondervoeding voor in ziekenhuizen?

Onderzoek laat zien dat ondervoeding bij ziekenhuisopnames vaak wordt onderschat. Ongeveer 25 tot 40% van de opgenomen patiënten is ondervoed. Ondervoeding door ziekte vertraagt het herstel en vergroot de kans op complicaties bij ziekten en operaties.

​

In ziekenhuizen wordt ondervoeding nog te weinig herkend: slechts de helft van de gevallen wordt gesignaleerd. Vaak spelen praktische redenen mee: patiënten vinden het ziekenhuiseten niet smakelijk, er wordt onvoldoende rekening gehouden met gevoeligheden*, persoonlijke voorkeuren (zoals veganisme)*, of men wil liever zelf voor voeding zorgen.

​

Hoe herken je ondervoeding?

Er zijn verschillende indicatoren die wijzen op ondervoeding:

BMI (Body Mass Index):

• Ondergewicht wordt vastgesteld bij een BMI lager dan 18,5.

• BMI is niet altijd betrouwbaar; alternatieven zijn het meten van lichaamsvet, buikomvang, arm- en beenomtrek.

Gewichtsverlies:

• Onbedoeld verlies van 5% van het lichaamsgewicht in één maand of 10% in zes maanden wijst op ondervoeding.

Eetgedrag:

• Langdurig te weinig eten kan leiden tot ondervoeding.

Lichamelijke signalen:

• Vermoeidheid, lusteloosheid, verminderde eetlust

• Depressiviteit, kougevoeligheid

• Afname van onderhuids vet (holle wangen, ingevallen ogen)

• Droge, dunne of bleke huid

• Droog haar

• Uitblijven van menstruatie bij vrouwen

​

SNAQ: korte vragenlijst voor ondervoeding:

De Short Nutritional Assessment Questionnaire (SNAQ) is een korte vragenlijst om ondervoeding te herkennen bij ziekenhuisopname.

De vragen zijn:

1. Bent u in de laatste 6 maanden meer dan 6 kg of in de laatste maand meer dan 3 kg afgevallen zonder dit te willen?

2. Heeft u een verminderde eetlust?

3. Heeft u sondevoeding of drinkvoeding gebruikt?

• 2 punten of meer: extra maaltijden nodig

• 3 punten: diëtist wordt ingeschakeld

 

SNAQ helpt ondervoeding eerder te herkennen en te behandelen, waardoor het risico op complicaties afneemt. Patiënten die met SNAQ worden gescreend, worden 80% vaker herkend dan zonder screening.

​

Oorzaken van ondervoeding:

Ondervoeding kan ontstaan door drie hoofdoorzaken:

1. Verminderde voedselinname

   • Problemen met kauwen of slikken

   • Maag- of darmklachten

   • Verminderde eetlust of vergeetachtigheid

2. Verhoogde voedingsbehoefte

   • Door ernstige acute aandoeningen (bijv. brandwonden) of chronische ziekten (bijv. hart- en vaatziekten, COPD)

   • Het lichaam verbruikt dan sneller voedingsstoffen; extra inname is nodig om reserves aan te vullen en herstel te ondersteunen

3. Abnormale verliezen van voedingsstoffen

   • Brandwonden: voedingsstoffen gaan verloren bij de eerste 8–12 uur na verbranding

   • Darmziekten (zoals coeliakie): verminderde opname van voedingsstoffen

   • Hevig braken: voedingsstoffen kunnen niet worden opgenomen en moeten worden aangevuld.

​

Gevolgen van ondervoeding:

Ondervoeding kan leiden tot:

• Vermoeidheid en lusteloosheid

• Verminderde kwaliteit van leven

• Langzamere herstelprocessen bij ziekte of operatie

• Verhoogd risico op complicaties en sterfte, vooral bij ouderen.

 

Het lichaam heeft voldoende energie en voedingsstoffen nodig om goed te functioneren. Vooral eiwitten en micronutriënt en (vitamines en mineralen) zijn cruciaal bij herstel en groei.

​

De rol van de diëtist:

Een diëtist kan:

• Bepalen welke voedingsstoffen extra nodig zijn tijdens herstel of ziekenhuisopname

• Persoonlijk voedingsadvies geven, inclusief maaltijdplannen of supplementen

• Adviezen geven voor volwaardige maaltijden in het ziekenhuis, thuis, of door vrienden/familie te bereiden

• Na ziekenhuisopname ondersteunen bij voeding en leefstijl om aan te sterken.

​

In veel ziekenhuizen is een diëtist aanwezig. Bent u op zoek naar een alternatief voedingsadvies of past het standaardadvies niet bij uw voorkeuren (bijv. religie, gevoeligheden, vegetarisch of veganistisch)? Bespreek dit met de aanwezige diëtist of vraag uw arts naar een vrijgevestigde diëtist.

​

Dietistenpraktijk DDietist, The Holistic Dietician kan mogelijk een aanvullend advies opstellen op afstand (d.m.v. videoconsulten en toesturen van (persoonlijke) informatie per email). Voor meer informatie, neem contact op via het contactformulier op deze website.